Home Thông tin khác Nét đặc biệt trong thiết kế nhà rông Tây Nguyên

Nét đặc biệt trong thiết kế nhà rông Tây Nguyên

Du khách đến thăm các buôn làng Tây Nguyên, hình ảnh ấn tượng đầu tiên chính là ngôi nhà rông cao vút, hiên ngang với dáng hình oai phong trông như một lưỡi rìu chém ngược lên trời xanh. Nhà Rông là một kiểu nhà sàn đặc trưng,người dân ở đây dùng làm nơi tụ họp của của buôn làng trên Tây Nguyên. 

 

Nhà rông xuất hiện từ bao giờ chưa có ai nghiên cứu kỹ, chỉ biết, khi mới thành lập buôn làng, đồng bào Tây Nguyên không thể nào quên việc xây dựng cho buôn làng mình một ngôi nhà rông to lớn, đẹp đẽ. Tập tục ấy vẫn giữ từ đời này sang đời khác. 

Đối với đồng bào Tây Nguyên, việc xây dựng ngôi nhà rông là một nghĩa vụ thiêng liêng của mọi người. Nhà rông tức nhà làng. Đồng bào Jarai gọi là “Sang Roong”, Bahnar gọi là “Nal” hay “H’năm fơng”, Triêng gọi là “N’Ring”, K’Tu gọi là “Gươl”,… 

Nhà rông cũng là loại nhà sàn nhưng được xây dựng chắc chắn, to lớn, rộng rãi với những hàng cột chống làm bằng thân cây gỗ quý. Phên vách được đan bằng tre nứa rất cẩn thận, các nẹp thường làm bằng cật tre già, mái lợp tranh.

Nhà rông được coi là biểu tượng văn hóa của cộng đồng các dân tộc ở Tây Nguyên, thể hiện giá trị vật chất và tinh thần trong đời sống đồng bào nơi đây. Dưới đây là 10 điều mọi người thường hiểu nhầm khi nhắc đến nhà rông. 

Nhà rông dưới chân núi lửa Chư Đăng Ya. Ảnh: Phong Vinh.

  1. Không phải dân tộc nào ở Tây Nguyên cũng có nhà rông. 

Công trình kiến trúc đặc trưng này xuất hiện nhiều tại các buôn làng người dân tộc khu vực phía bắc Tây Nguyên, đặc biệt ở hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum. Phía nam Tây Nguyên từ Ðắk Lắk trở vào, nhà rông xuất hiện thưa thớt dần. Đồng bào ở khu vực này thường làm nhà dài mang ý nghĩa cộng đồng. Cũng là  thuộc dân tộc Gia Rai ở vùng bắc Tây Nguyên, nhưng nhóm đồng bào Gia Rai Mthur và Gia Rai Chor lại không xây dựng nhà rông, mà chỉ có ở nhóm đồng bào Gia Rai vùng cao nguyên Pleiku và người Bana mới làm nhà theo kiểu này.

  1. Nhà rông là không gian sinh hoạt cộng đồng lớn nhất mỗi buôn làng

Đây là nơi người dân trao đổi, thảo luận về các lĩnh vực hành chính, quân sự; nơi thực thi các luật tục, bảo tồn truyền thống và diễn ra những nghi thức tôn giáo, tín ngưỡng. Nếu tham quan một ngôi nhà rông, du khách có thể dễ dàng thấy những hiện vật gắn liền với lễ hội như cây nêu được trang trí tỉ mỉ, khoanh đất đốt lửa trại trước nhà, nhiều loại nhạc cụ như cồng chiêng, các bình rượu cần được xếp dọc bên bếp lửa.

  1. Nhà rông không phải nhà dùng để lưu trú của đồng bào Tây Nguyên.

Mặc dù có kết cấu và vật liệu tương tự nhà sàn dùng để ở (được xây dựng bằng gỗ, tre, cỏ tranh…), nhà rông mang các nét kiến trúc đặc sắc và cao, rộng hơn nhiều. Nhà sàn thì sẽ không trang trí dải hoạ tiết dọc theo nóc nhà như nhà rông. Nhà rông càng cao và rộng thì càng thể hiện sự giàu có, thịnh vượng, sung túc, hùng mạnh của làng.

Nhà thờ có kiến trúc nhà rông ở thành phố Pleiku. Ảnh: Phong Vinh.

  1. Nhà rông là nơi thu hút khí thiêng của đất trời để bảo trợ cho dân làng. 

Do đó trong mỗi nhà rông đều có một nơi trang trọng để thờ các vật được người dân cho là thần linh trú ngụ như con dao,sừng trâu, hòn đá… Ngoài ra, nơi này giống như một bảo tàng để lưu giữ các vật phẩm truyền thống có gắn liền với lịch sử hình thành buôn làng như là : cồng chiêng, trống, đầu các con vật hiến sinh trong ngày lễ.

  1. Nơi quan trọng nhất làng-Nhà rông 

Bởi vậy nên đàn ông trong làng phải thay nhau ngủ qua đêm tại đây để trông coi. Một số làng làm đến hai nhà rông: “nhà rông cái” nhỏ và có mái thấp dành cho phụ nữ, “nhà rông đực” dành cho đàn ông có quy mô lớn hơn và trang trí công phu. Ngoài mục đích gìn giữ không gian thiêng, nhà rông là nơi người dân trao đổi những câu chuyện, kinh nghiệm trong đời sống. Nam nữ độc thân trong làng có thể quây quần tại nhà rông để thăm hỏi, tìm bạn đời, tuy nhiên không đi được phép đi quá giới hạn.

  1. Mỗi dân tộc ở Tây Nguyên có kiểu làm nhà rông khác nhau. 

Kích thước nhà rông nhỏ và thấp nhất là của người Giẻ Triêng. Nhà rông của người Xê Ðăng cao vút. Nhà rông của người Gia Rai thì mái nhà mảnh và dẹt như lưỡi rìu. Nhà rông của người Ba Na to hơn nhà Gia Rai, có đường nét mềm mại và thường có các nhà sàn xung quanh. Điểm chung của các ngôi nhà rông là được xây cất trên một khoảng đất rộng, nằm ngay tại khu vực trung tâm của buôn làng.

  1. Sàn nhà rông được thiết kế gắn liền với văn hóa quây quần uống rượu cần

Sàn thường được làm từ ván gỗ hay ống tre nứa đập dập, khi ghép không khít nhau mà các tấm cách nhau khoảng 1 cm. Nhờ thế mà khi người dân tập trung ăn uống, nước không bị chảy lênh láng ra sàn. Mặt khác, kiểu sàn này giúp cho việc vệ sinh nhà dễ dàng hơn.

  1. Cầu thang mỗi dân tộc lại có trang trí khác nhau. 

Thành, cột cầu thang củangười Gia Rai hay tạc hình quả bầu đựng nước, còn người Bana lại khắc hình ngọn cây rau dớn, với người Giẻ Triêng, Xơ Đăng thường tạc hình núm chiêng hoặc mũi thuyền.

Hình ảnh cây nêu quen thuộc ở phía trước nhà rông. Ảnh: Phong Vinh.

  1. Nhà rông Tây Nguyên gắn liền cây nêu. 

Cây nêu thường được trang trí nhiều họa tiết, nó đặt ở phía trước sân chính giữa của nhà rông để phục vụ các lễ hội lớn của buôn làng. Theo họ, cây nêu chính là nơi các vị thần linh hội tụ. Ở từng lễ hội, cây nêu mang một hình ảnh biểu tượng khác nhau như cây nêu trong lễ đâm trâu có 4 nhánh, lễ mừng lúa mới cây nêu chỉ có 1 nhánh…

  1. Nhà rông chỉ gắn với buôn làng, không có nhà rông cấp tỉnh, cấp huyện hoặc nhà rông chung nhiều làng. 

Hiện nay, nhà ở của người dân được xây tiện nghi hơn nhưng nhà rông truyền thống luôn được gìn giữ tại trung tâm làng. Do đó để tham quan nhà rông, du khách cần tìm đến các buôn làng của đồng bào. Một số địa điểm buôn làng có nhà rông hiện nay là nhà rông Kon Klor ở thành phố Kon Tum, làng Plei Phung, làng Kon So Lăl (huyện Chư Pah) và làng Đê K’tu (huyện Mang Yang) ở Gia Lai.

 

Được xem nhiều

Cầu Cát Lái là một trong những dự án hạ tầng đặc biệt quan trọng nối liền Thành phố HCM và Đồng Nai vẫn...

Chiêm ngưỡng kiến trúc đền thờ ông Hoàng Mười

Trong số thập vị quan Hoàng, Thánh ông Hoàng Mười được gắn với các nhân vật có công với nước trong sử sách nhiều...

Nét đẹp Bình Thuận và những điểm hẹn gây thương nhớ

Bình Thuận có thể coi là một trong những trung tâm du lịch của Việt Nam mặc dù so với các trung tâm du...

Còi biên mai nướng – Món ngon Phú Quốc

Còi Biên Mai – đối với những người chưa từng du lịch tới đảo Phú Quốc thì cái tên này thật xa lạ, chẳng...